Təhəccüd namazı: Gecə sükutunda gizli ibadət

İslamda mövcud olan çoxsaylı mənəvi praktikalardan biri də gecə namazı — Təhəccüddür. Bu namaz vacib İşa namazından sonra və Fəcr vaxtının daxil olmasına qədər qılınan könüllü ibadət olub, mömin üçün dünyəvi məşğuliyyətlərdən tam bir ayrılıq halında Uca Yaradanla bağını möhkəmləndirmək üçün nadir bir fürsət təşkil edir.

Təhəccüdün mahiyyəti və vaxtı

Təhəccüd namazı sünnə-müəkkədə sayılır — yəni Peyğəmbərimizin ﷺ davamlı surətdə icra etdiyi şiddətlə tövsiyə olunan bir əməldir. Bu namaz gecə yatdıqdan sonra oyanaraq qılınır. Ən fəzilətli vaxtı isə gecənin son üçdə biridir. Çünki səhih hədislərdə bildirildiyinə görə, bu vaxtlarda Uca Allah alt səmanın qatına enərək bəndələrini Ondan bağışlanma və dua ilə istəkdə bulunmağa dəvət edir.

Gecə namazına hazırlıq

Hazırlıq səmimi niyyətlə yatağa uzanmazdan əvvəl başlayır. Mömin gecə oyanmaq üçün praktik tədbirlər görməlidir: məsələn, saat qurmaq və ya ailə üzvləri ilə qarşılıqlı oyandırmaq barədə razılaşmaq.

Oyandıqdan sonra ilk əməl dəstəmaz (vudu) almaqdır ki, bu da bədəni təmizləməklə yanaşı, mənəvi diqqət halına keçidi simvolizə edir. Həmçinin sivakla dişləri təmizləmək və sünnədə qeyd olunmuş zikr və duaları söyləmək tövsiyə olunur.

Namazın qılınma qaydası

Namaz qılınan məkan təmiz və sakit olmalıdır. Təhəccüd hər bir namaz kimi bütün rükn və şərtlərinə riayət edilməklə qılınır. Onun əsas xüsusiyyətləri belədir:

1. Niyyət (niyyə) qəlbdə edilir, ucadan tələffüz edilmir.
   
   
2. Rəkətlərin sayı: minimum iki rəkət, maksimum isə məhdudiyyətsizdir. Rəkətlər cüt-cüt qılınır və hər iki rəkətdən sonra salam verilir. Peyğəmbər ﷺ ümumilikdə, vitr daxil olmaqla, adətən on bir rəkət qılardı.
   
   
3. Qurani-Kərim tilavəti: mümkündürsə, “Əl-Bəqərə”, “Ali-İmran” və ya “Ən-Nisa” kimi uzun surələrin oxunması müstəhəbdir, lakin qılan şəxsin imkanlarına uyğun olaraq daha qısa surələr də oxuna bilər.
   
   
4. Namazın tamamlanması: əgər vitr namazı İşadan dərhal sonra qılınmayıbsa, gecə ibadətinin vitr ilə tamamlanması tövsiyə olunur. Təhəccüdün zirvəsi isə bəndənin səmimi və şəxsi duasıdır (dua), çünki o anda mömin birbaşa Allaha yönəlir.
   
   

Gecə namazının fəzilətləri

Təhəccüdün əhəmiyyəti Quranda və Sünnədə dəfələrlə vurğulanmışdır. Uca Allah buyurur:
“Gecənin bir hissəsində oyanaraq əlavə namazlarda Quran oxu. Ola bilsin ki, Rəbbin səni Məqami-Məhəmmədə yüksəltsin.”
(“əl-İsra”, 79)

Peyğəmbər ﷺ bildirirdi ki, vaciblərdən sonra ən fəzilətli namaz məhz gecə namazıdır.

Ən çox verilən suallara cavablar

1. Niyyət qəlbi əməldir və sözlə ifadə olunmasına ehtiyac yoxdur.
2. Səkkiz rəkətdən çox qılmaq qadağan deyil, lakin Peyğəmbər ﷺ nümunəsinə uyğun on bir rəkət daha fəzilətli sayılır.
3. Təhəccüd məhz yatdıqdan sonra qılınır. İşadan sonra yatmadan qılınan könüllü namaz isə “Qiyam əl-leyl” adlanır.
4. Vacib namazlar ibadətin əsasıdır. Könüllü ibadətlər, o cümlədən Təhəccüd, yalnız fardlar mühkəm yerinə yetirildikdə öz həqiqi dəyərini tapır.
5. Həyd və nifas halında olan qadınlar heç bir namaz, o cümlədən Təhəccüd qıla bilməzlər.
   
   

Təhəccüd namazı mənəvi intizam məktəbi, qəlbin təmizlənməsi və Xaliq qarşısında xüsusi yaxınlıq yoludur. Bu, möminə dünya təlaşından bir müddət ayrılaraq gecənin sükutunda Allahın hüzurunda durmaq, bağışlanma, güc və mənəvi nur qazanmaq imkanı verir. Hətta ən təvazökar şəkildə belə bu sünnəyə riayət edən kəsin həyatı dərin məna və ilahi bərəkət ilə zənginləşə bilər.