Günün ibadətlə başlanması: sübh namazı haqqında hər şey

1Bir zamanlar, elə sübhün ilk anlarında, aləm ilk şüanı gözləyərək sükut içində donub qaldığı bir vaxt, Peyğəmbər Mühəmməd (sallallahu əleyhi və səlləm) buyurdu: «Günəş doğmadan və batmadan əvvəl namaz qılan kimsə heç vaxt Od(a) daxil olmayacaq». Bu sözlər sadəcə göstəriş deyil, bir vəddir. Qorunmanın, nurun və xüsusi yaxınlığın vədi — elə o sakit anlarda yaranan yaxınlıq ki, səmalar işıqlanmağa yeni başlayır.

Bu — fəcr, sübh namazı zamanıdır. Müsəlmanın gününü daşıyan beş sütunun ilki. Sadəcə ritual deyil, Yaradanla görüşdür; hər şeyin başlandığı görüş.

Sübhün dialoqu: səmanın oyanışı

Fəcr vaxtı — gecə ilə gündüz arasında dialoqdur. O, zəngin səsi ilə deyil, səmaların iradəsi ilə başlayır — sadiq sübh şəfəqinin doğuşu ilə. Həmin şəfəq üfüq boyunca uzanan incə işıq zolağıdır və zülməti dağıdır.

Burada səhvə yol verməmək mühümdür. Çünki yalancı şəfəq də olur — “saxta sübh”, dik xətt şəklində görünüb tez itən işıq parıltısı. O, namaz vaxtının başlanğıcı sayılmır. Həqiqi şəfəq isə üfüqi olur, zərif şəkildə üfüq boyu yayılır. Elə bu andan etibarən sübh namazının vaxtı açılır və oruc tutanlar üçün yemək içməyin vaxtı bağlanır. Bu zaman Qurani-Kərimdə buyurulur: «Namazı qıl… və sübh vaxtı Quranı oxu».

Qadağan olunan anlar: günəş şahid olanda

Lakin bu dialoqun da sükut anları vardır. Peyğəmbər (sallallahu əleyhi və səlləm) namazın qadağan olunduğu üç vaxtı bildirmişdir: günəşin üfüqdən görünməyə başladığı an, günəşin tam zənitdə olduğu vaxt və günəş batdığı zaman. Bu anlar bir zamanlar günəşə sitayiş edənlərin ibadət vaxtları idi. Müsəlman üçün isə bu — səssiz müşahidə anı, yaradılmışlara deyil, Yaradanına ibadət etdiyini xatırladan bir işarədir.

Bəs sübhün özü bölgənin coğrafiyasına görə qeyri-müəyyən olduqda necə? “Ağ gecələr” olan ərazilərdə, yaxud şimalın ucqar yerlərində? Alimlər iki yol göstərirlər: vaxtı Məkkə saatına uyğunlaşdırmaq və ya gündüzlə gecənin normal dəyişdiyi ən yaxın ölkənin cədvəlinə əsaslanmaq. Hər iki yol caizdir və dünyanın hər yerində ibadəti mümkün edir.

Əgər yatıb qalsan…

Bəzən şirin yuxu yaxşı niyyəti üstələyə bilər. Lakin Allahın rəhməti sonsuzdur. Peyğəmbər (sallallahu əleyhi və səlləm) buyurmuşdur: «Yuxu səbəbindən buraxılan namaz qəbahət sayılmaz. Sizdən kim namazını unutsa və ya yatıb qalsa, onu yadına düşdüyü an qılsın». Hətta günəş doğarkən oyanan belə, buraxdığı namazı dərhal qılmağa tələsər. Günəş doğmadan əvvəl bir rükət qılmağa çatan kimsə sübh namazına çatmış sayılır.

Fəcri necə qılmaq olar: addım-addım, könüldən göylərə

Sübh namazı yüngül, lakin dəqiq ibadət rəqsidir. O, iki hissədən ibarətdir: iki rükət sünnə və iki rükət fərz. Peyğəmbər (sallallahu əleyhi və səlləm) səfərdə belə sübh sünnəsini tərk etməzdi.

İbadət təmiz niyyətlə başlayır. Sonra görüşün başlandığını bildirən “Allahu Əkbər” təkbiri gəlir. Qollar bağlanır və ilk sözlər səslənir: «Sənə həmd olsun, ey Allah…». Daha sonra “Əl-Fatihə” surəsi oxunur — namazın əsasıdır. Ardınca “İxlas” kimi ayələr oxuna bilər, hansı ki tövhiddən bəhs edir.

Sonra Rükuda Uca Rəbbin böyüklüyü təsdiq olunur. Qalxarkən: «Allah özünü tərif edən şəxsi eşidir» — deyilir. Səcdədə isə alnın torpağa toxunuşu ilə ən yüksək təvazökarlıq bəyan olunur: «Rəbbim olan Uca olan nə qədər pakdır». İkinci rükətdə də bütün bunlar təkrar olunur və oturuşda şəhadətlə tamamlanır: «Əşhədu ən lə iləhə illəllah…», Peyğəmbərə salavat və alqışla dua edilərək bitir.

Fərz də eyni qaydada qılınır, lakin fərz niyyəti ilə. Kişilər və imam fəcri ucadan qılarlar, çünki sübh namazı ucadan oxunan namazlardandır və Quranın nuru camaatla bölüşülür.

Günü dialoqla başlamaq

Sübh namazı sadəcə vəzifə deyil. Bu — fürsətdir. Günü səs-küylə deyil, sükutla; həyəcanla deyil, arxayınlıqla; tək deyil, hər şeyi bilənlə söhbətlə başlamaq fürsəti.

Bu ibadət bədənə deyil, ruha güc verən bir enerji bəxş edir. Bu, günün kompasıdır, çünki Quranda buyurulur: «Həqiqətən, namaz çirkinlikdən və pislikdən çəkindirir».

Şərqin üfüqündə işıq göründüyü zaman unutmayın: bu sadəcə fiziki hadisə deyil. Bu — dəvətdir. Dəstəmaz almağa, qalxmağa və sübhün o dialoquna daxil olmağa dəvət. Nur axtaranlara verilmiş vəd. Və Allahın lütfü ilə cavabsız qalmayan bir dialoq.