“Vəhhşət namazı: tənhalıq gecəsində rəhmət mərasimi”

Dəfn mərasimindən sonrakı ilk gecə İslam ənənəsində “leyletül-vəhhşət” — tənhalıq gecəsi və yaxud hüzün gecəsi adlanır. Bu mərhələ mərhumun qəbrə qoyulduqdan sonra özünün axirət həyatının başlanğıcı ilə təkbətək qaldığı dövrdür. Müsəlman inanclarına görə həmin gecə onun üçün ən ağır sınaqlardan biri sayılır.

Məhz bu anda yaşayanlar mərhuma mərhəmət göstərmək və mənəvi dayaq olmaq imkânına sahibdirlər. Bu mənəvi dəstək xüsusi müstəhəb namaz — “səlatül-vəhhşət” ilə ifadə olunur. Bu, iki rəkətli namazdır; əsas niyyət onun savabını mərhuma bağışlamaq, halını yüngülləşdirmək və tənhalığını nisbətən aradan qaldırmaqdır.

Vəhhşət namazının şəri qaydası

Vəhhşət namazı dini göstərişlərdə bəyan edilmiş müəyyən olunmuş qaydalar əsasında qılınır:

1. Niyyətin formalaşdırılması. Namaz qılan şəxs iki rəkət vəhhşət namazını Allah-Taala üçün, savabını isə müəyyən bir mərhuma hədiyyə etmək niyyəti ilə başlayır.

2. Birinci rəkət. İftitah təkbirindən və “əl-Fatihə” surəsinin tilavətindən sonra “Ayətül-Kürsi” (əl-Bəqərə, 255) oxunur. Allahın mütləq hakimiyyətini, elmini və qüdrətini bəyan edən bu ayə mənəvi möhkəmləndirmə məzmunu daşıyır.

3. İkinci rəkət. “əl-Fatihə” surəsindən sonra “əl-Qədr” surəsi ardıcıl olaraq on dəfə tilavət olunur. İlahi rəhmətin enişinə dair məzmun daşıyan bu surənin təkrar tilavəti, savabın və bərəkətin mərhuma yönəlməsi mənasını simvolizə edir.

4. Dua ilə tamamlanması. Təhiyyat və salamdan sonra aşağıdakı dua oxunur:

اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلىَ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ ابْعَثْ ثَوَابَهَا اِلَى قَبْرِ فُلان

Azərbaycanca transliterasiya:
“Allahummə salli alə Mühəmmədin və ali Mühəmməd və b`əs sавандəһа ilə qəbri [mərhumun adı].”

Kişi üçün: “ilə qəbri [Ad] ibni [ata adı]”
Qadın üçün: “ilə qəbri [Ad] binti [ata adı]”

Məna etibarı ilə: “Ey Allah, Mühəmmədə və Mühəmmədin ailəsinə xeyir-dua et və bu namazın savabını filankəsin qəbrinə göndər.”

İnanca görə bu dua qəbul olunduqda namazın savabı mərhuma çatır, qəbrinə nur və təsəlli gətirir.

Vaxt və praktiki hökmlər

1. Tövsiyə olunan vaxt. Vəhhşət namazını qılmaq üçün ən fəzilətli zaman dəfnin ilk gecəsi, xüsusilə də iqşa namazından sonrakı dövrdür. Bu, “leyletül-vəhhşət” anlayışının klassik tərifinə uyğundur.
   
   
2. Cavaz verilən vaxt. Əgər ilk gecədə qılmaq mümkün olmazsa, dəfn olunduqdan sonra istənilən gecə və ya gündüz də qılına bilər. Bununla belə ən üstün dəyər ilkin gecəyə verilir.
   
   
3. Gecikmiş dəfn halında. Ölünün cənazəsi müəyyən səbəblərdən (məs., nəqliyyat) torpağa tapşırılmamışsa, vəhhşət namazı qəfil qılınmır; bədən faktiki dəfn olunandan sonrakı ilk gecəyə təxirə salınır.

Məzəhablararası kontekst

Mərhum üçün ilk gecə mənəvi yardım praktikasına sünni ənənəsində də rast gəlinir. Mənbədə gətirilən bir sünni hədisində deyilir: “Mərhum üçün ən çətin gecə dəfndən sonrakı ilk gecədir... iki rəkət namaz qılın...”

Fərqlər əsasən oxunması tövsiyə edilən surələrin detallarında ortaya çıxsa da, ibadətin mahiyyəti — yəni müstəhəb namaz qılıb onun savabını mərhuma hədiyyə etmək — İslam ümmətinin rəhmət və mərhəmət yönündəki birliyini göstərir.

Vəhhşət namazı transsendental mərhəmət aktıdır. O göstərir ki, yaşayanlarla dünyasını dəyişənlər arasındakı bağ tamamilə qırılmır, sadəcə mahiyyət etibarilə dəyişir. Yaşayanlar Allah-Taalanın rəhmətinə sığınıb savab hədiyyə etməklə dünyadan köçmüş insanlara xeyir yetirməyə davam edirlər. Bu ibadət həm mərhumun haqqını ödəmək, həm də sevgi və qayğının dünya həyatından kənara qədər uzandığını təsdiq edən mənəvi bir davranışdır.