Sizin internetiniz bəzən elə bil ki, gecəyarısı divar deşən qonşuya çevrilir — artıq nəzakətlə xəbərdarlıq etməyin vaxtıdır.
Elə an olur ki, ən vacib məqamda canlı yayım diafilmə çevrilir, videozəng donmuş üzlərdən ibarət mozaikaya dönür, fayl yüklənməsi isə o qədər ləng gedir ki, insan divan yastığına başını gömmək istəyir. Bu səssiz əsəbilikdə tək deyilsiniz. İnternetiniz sadəcə “yavaşıyır” deyil — çox güman, sizə onlarla siqnaldan biri vasitəsilə kömək üçün səslənir.

Gəlin ekrana əsəbiləşməyi dayandıraq və kiçik, lakin əhəmiyyətli bir araşdırma aparaq. Darıxdırıcı təlimatlar olmadan — yalnız həyatdankənar nümunələr və işlək həll yolları ilə.

Qeyd: halların 90%-də günahkar provayder deyil. Siz isə bunu çox vaxt heç ağlınıza gətirmirsiniz.

Akt 1. İlk şübhəli — görünməyən qonşular

Sizin Wi-Fi marşrutlaşdırıcınız elə bil gurultulu bir otaqda sakitcə danışmaq istəyən sizsiniz. Bütün qonşuların marşrutlaşdırıcıları isə eyni anda danışan digər adamlar kimi sizin səsinizin üstünə çıxır və eşidilmənizə mane olur.

Nəticə: havanı dolduran vahid uğultu və itmiş məlumatlar.

Nə baş verir?
Bir çox marşrutlaşdırıcılar eyni tezlik kanallarında “efirə çıxır”. Axşam saatlarında hər kəs evdə olanda havada əsl sıxlıq yaranır.

Kiçik məsləhət: Telefonunuza Wi-Fi analizator proqramı yükləyin. Bu proqram ətrafdakı “səs-küylü yayımlayıcıların” sayını və gücünü açıq şəkildə göstərəcək. Adətən həll yolu — marşrutlaşdırıcınızın idarəetmə panelinə (ünvan adətən cihazın üzərində yazılır) daxil olub onu daha sakit, boş kanala keçirməkdir. Bu, səs-küylü barın içində sakit bir masaya keçmək kimidir — danışıq dərhal aydınlaşır.

Akt 2. Yorulmuş qəhrəman: Sizin marşrutlaşdırıcınız

Marşrutlaşdırıcı — illərlə fasiləsiz işləyən təvazökar əməkçidir. Bəzən ona sadəcə nəfəs dərmək lazımdır. Klassik “söndür–gözlə–yenidən yandır” proseduru sehr deyil — bu, sistemin sıfırlanmasıdır; səhvlərin toplanmasını aradan qaldırır, sanki sərxoşluqdan sonra içilən bir stəkan su kimi.

Bəs əgər problem təkcə yorğunluq deyilsə?

Paradoks: ən yüksək sürətli tarifi alsanız belə, marşrutlaşdırıcınız hələ “Odnoklassniki”nin çiçəkləndiyi dövrdə buraxılıbsa, o, fiziki olaraq həmin sürəti ötürə bilməyəcək. Köhnə modellər butulkanın dar boğazı kimidir — içəridə nə qədər güclü axın olsa da, keçid məhduddur.

Yoxlamanın ən etibarlı yolu: bir anlıq “daş dövrünə qayıdın” və kompüteri Ethernet kabeli ilə birbaşa marşrutlaşdırıcıya qoşun. Sürət birdən-birə yüksəldisə, deməli, problem nə provayderdə, nə də ümumi şəbəkədədir — məsələ Wi-Fi bağlantısındadır. Ya marşrutlaşdırıcı zəifdir, ya da yanlış yerdədir: divar arxasında, şkafın içində və ya mikrodalğalı sobanın yanında.

Akt 3. Rəqəmsal parazitlər — internetinizi gizlicə yeyən “qonaqlar”

“Heç nə yükləmirəm, amma internet yavaşıyır” deyirsinizsə, ola bilər ki, cihazınıza xoşagəlməz “sakinlər” yerləşib. Zərərli proqramların bəzisi parolları oğurlayır, digərləri isə kompüterinizdən öz qaranlıq işləri üçün istifadə edir: spam yayır, kriptovalyuta hasil edir və s.

Nə etməli:
etibarlı antivirusla tam skan aparın. Bu prosesi təsəvvür edin ki, evinizdə gizli şəkildə yaşayan və həm qidanızı, həm də internetinizi istismar edən parazitləri təmizləyirsiniz.

Akt 4. Böyüklər kimi danışaq: Provayderə zəng

Əgər bütün yoxlamalardan sonra internet hələ də “bulanıq radio” kimi işləyirsə, artıq provayderə zəng etmək vaxtıdır. Lakin emosional “Hər şey pisdir!” nidaları ilə yox — sübutlarla.

Necə düzgün müraciət etməli (mini-təlimat):

1. Sübutları toplayın: sürət testlərinin skrinşotları, problemin baş verdiyi vaxtlar.
2. Dəqiq izah hazırlayın:
   “Salam. Tarifə görə sürətim [sürətiniz] olmalıdır. Faktiki nəticələr isə bunlardır. Marşrutlaşdırıcını yenidən yandırmışam, antivirusla yoxlamışam, kabellə qoşulmuşam — problem qalır. Xahiş edirəm, xətti sizin tərəfdən yoxlayın.”
3. Məntiqli nəticə tələb edin: telefonla həll olunmazsa, ustanın göndərilməsində israr edin. Bəzən problem blokdakı köhnə kabellərdə və ya avadanlıq sazlamalarında olur. Məqsədiniz — bu “kvesti” sona çatdırmaqdır.
   
   

Səbrsizlər üçün qısa xilas planı

1. Ölç: gözlə qiymətləndirilmir — sürət testini işə salın.
2. Yenidən başladın: marşrutlaşdırıcını söndürüb yandırın.
3. Sakit kanal tapın: Wi-Fi analizator proqramı vasitəsilə.
4. Zərərvericiləri yoxlayın: antivirusu işə salın.
5. Kabeli sınayın: əgər kabeldə sürət yüksəkdirsə, problem Wi-Fi-dadır.
6. Provayderlə danışın: skrinşotlarla və aydın izahla.
   
   

İnternet gündəlik stres mənbəyi olmamalıdır. Çox vaxt o, sadəcə “eşidilmək” və bir az tənzimlənmək istəyir. Bunları etsəniz, rəqəmsal həyatınız yenidən hamar və sürətli olacaq.