IELTS bir sistem kimi: imtahanı əzbərləmək yox, onu anlamaq

Siz buradasınız, çünki haradasa üfüqdə London universitetinin auditoriyası, Toronto şirkətində iş və ya Sidneydə okeana baxan pəncərə görünür. Bu mənzərə ilə sizin aranızda isə milyonlarla insanı çaşdırmış o dörd hərf dayanır: IELTS. Bu sadəcə imtahan deyil. Bu, tələlərlə dolu bir kvestdir – burada ingilis dili biliyi işin yalnız yarısıdır. Digər yarısı isə oyunun qaydalarını bilməkdir. Qaydaları nəzərə almırsınızsa, 7.0 lazım olduğu halda 5.5 alırsınız. Qaydaları anlayırsınızsa, qapı açılır.

Beləliklə, dərin nəfəs alın və bir anlıq rahatlayın. Darıxdırıcı tərifləri kənara qoyaq. IELTS (International English Language Testing System) – təhsil və karyera imkanlarının sərhədlərlə məhdudlaşmadığı dünyaya rəsmi keçid bileti rolunu oynayır. Bu imtahan Kembric Universitetindən tutmuş Kanada immiqrasiya xidmətlərinə qədər dünyanın 12 000-dən çox təşkilatı tərəfindən tanınır.

Burada əsas paradoks ortaya çıxır: real dünyada yaşaya bildiyinizi sübut etmək üçün sizi saniyəsinə qədər ölçülmüş, süni şəkildə qurulmuş bir prosedurdan keçməyə məcbur edirlər. Bu qaydaları qəbul etmək – uğura gedən ilk addımdır.

Academic IELTS və General Training IELTS arasındakı fərq

1. Academic IELTS ali təhsil almaq istəyənlər üçündür. Reading bölməsində elmi jurnallardan götürülmüş məqalələrlə qarşılaşırsınız, Writing-də isə qrafik və diaqramları təsvir etməlisiniz. Bu format akademik mühitə hazır olub-olmadığınızı yoxlayır.
2. General Training isə immiqrasiya və iş məqsədləri üçün nəzərdə tutulub. Reading gündəlik həyat materialları – elanlar, təlimatlar, ümumi mövzulu mətnlər üzərində qurulur. Writing isə məktub yazmaqla başlayır (şikayət, sorğu, izah). Burada əsas məqsəd ingilisdilli mühitdə yaşamaq bacarığını qiymətləndirməkdir.

İmtahan təxminən 2 saat 45 dəqiqə çəkir və dörd hissədən ibarətdir. Adətən hamısı bir gündə keçirilir, lakin Speaking ayrıca günə də təyin oluna bilər.

1. Listening (Dinləmə): rəqəmlərə və aksentlərə aldanmayın

İlk olaraq qulaqcıqları taxırsınız. Qarşınızda 30 dəqiqəlik maksimum diqqət tələb edən mərhələ var. 4 audioyazı və 40 sual. Əvvəlcə mənzil kirayəsi ilə bağlı sadə dialoq, sonra kitabxana haqqında monoloq, ardınca tələbələrlə professorun müzakirəsi və sonda quşların davranışı barədə mühazirə. Hər yazı yalnız bir dəfə səsləndirilir.

Təcrübəlilərin məsləhəti: ən hiyləgər suallar çox vaxt “asan” hesab edilən ilk hissələrdə gizlənir. İnsanlar rahatlaşır və nəticədə telefon nömrəsində deyilən bir rəqəmi qaçırırlar. Dinləmə bitdikdən sonra cavabları köçürmək üçün verilən 10 dəqiqəni mütləq istifadə edin – yazılış səhvlərini yoxlamaq balınızı xilas edə bilər.

Nə üzərində işləməli: müxtəlif aksentlərə qulaq alışdırmaq (britaniya, avstraliya, amerikan). BBC xəbərləri, podkastlar bu baxımdan faydalıdır. Məqsəd sadəcə eşitmək deyil, konkret məlumatı seçməkdir: tarixlər, adlar, əlaqələr.

2. Reading (Oxu): sürət yox, strategiya

60 dəqiqə, 3 mətn, 40 sual. Vaxt dərhal işə düşür. Listening-də siz dinləyici idinizsə, burada detektiv rolundasınız.

Academic variantda mövzular elmi-populyar xarakter daşıyır (ekologiya, psixologiya tarixi, texnologiyalar). General variantda isə gündəlik mətnlər – qaydalar, iş elanları, kurs reklamları təqdim olunur.

Əsas paradoks: suallara tez cavab vermək üçün mətni sözbəsöz oxumaq lazım deyil. Əvvəl ümumi məzmunu anlamaq üçün sürətli oxu (skimming), sonra isə suallardakı açar sözlər və sinonimlər vasitəsilə konkret hissəni tapmaq (scanning) lazımdır. Suallar adətən mətn üzrə ardıcıllıqla yerləşir.

3. Writing (Yazı): subyektivliyin zirvəsi

Bu bölmə bir çox namizədi qorxudur. 60 dəqiqə ərzində iki tapşırıq yerinə yetirilir.

Task 1 (20 dəqiqə, minimum 150 söz):
Academic üçün qrafik, diaqram və ya proses təsviri verilir. Fikir bildirmək yox, məlumatı dəqiq və neytral şəkildə təqdim etmək tələb olunur.
General üçün isə məktub yazılır (şikayət, müraciət, izahat).

Task 2 (40 dəqiqə, minimum 250 söz):
Ümumi mövzu üzrə esse. Bu tapşırıq Writing balının əsas hissəsini təşkil edir. Mövqe bildirmək, arqumentləri əsaslandırmaq və strukturu qorumaq vacibdir.

Məsləhət: əvvəlcə Task 2-yə başlayın. Əsas bal burada toplanır.

4. Speaking (Danışıq): 15 dəqiqəlik həlledici görüş

Bu, imtahan verənlə imtahan götürən arasında canlı dialoqdur.

1. Part 1: gündəlik suallar
2. Part 2: kart üzrə 2 dəqiqəlik monoloq
3. Part 3: mövzunun dərin müzakirəsi

Qiymətləndirmə meyarları: səlislik və məntiq, lüğət ehtiyatı, qrammatik diapazon və düzgünlük, tələffüz.

IELTS-ə hazırlıq bir marafondur. Strategiyanız belə olmalıdır:

1. Diaqnostika – sınaq testi ilə zəif tərəfləri müəyyən edin
2. Planlama – hər bölməyə balanslı vaxt ayırın
3. Davamlılıq – gündəlik qısa məşğələlər
4. Səhvlərin təhlili – niyə səhv etdiyinizi anlayın

IELTS mürəkkəb bir pazldır. İndi siz hissələrin formasını bilirsiniz. Qalanı onları düzgün birləşdirməkdir. Uğurlar!