Kredit borcu — təkcə ödəniş qrafikləri və faizlər deyil; aylar boyu sizi səssizcə müşayiət edən xırda, lakin davamlı narahatlıqlardır. Kredit kartı daim diqqət tələb edir, avtokredit özünü mütəmadi xatırladır, ipoteka isə arxa fon kimi görünür, lakin çiyinlərdə ağır yük kimi hiss olunur. Nəticədə insan bütün istiqamətlərdə eyni anda çatmağa çalışaraq, sanki, dairəvi qaçışda qalır.

Lakin panikaya əsas yoxdur — nəzarəti geri qaytarmağa həqiqətən kömək edən strategiyalar mövcuddur.

Demək olar ki, hər kəsin qarşılaşdığı tipik situasiyalar

Situasiya 1. Emosiyalar–riyaziyyat dilemması

Bir çox insan kiçik məbləğli borclardan başlamağa üstünlük verir. Bu, sürətli psixoloji rahatlıq yaradır: siyahı azalır, irəliləyiş hiss olunur. Lakin zaman keçdikcə başa düşülür ki, ümumi faiz ödənişi arzu olunandan daha çox olub.

Situasiya 2. Rasional yanaşma

Digərləri ən yüksək faizli kreditləri birinci bağlamağa cəhd göstərir. Bu, emosional təsir baxımından zəifdir, irəliləyiş o qədər görünmür, lakin ümumi faiz yükünü minimuma endirməyin ən effektiv yolu məhz budur.

Situasiya 3. Hüquqi incəliklər

Bəzən mərhum şəxsin borclarına görə kollektorlar yaxınlarına zəng edir. Unutmaq olmaz: şəxs yalnız o halda borca cavabdeh olur ki, mirası qəbul etmiş olsun. Miras rəsmiləşdirilməyibsə, heç bir öhdəlik yaranmır. Bu fakt isə çox zaman «unutdurulur».

Dərin nəfəs. Gəlin, doğrudan da fayda verən mexanizmləri araşdıraq.

Metod 1: “Qar topası” — kiçik addımlar, sürətli nəticələr

Bu metod siyahılarla işləməyi və “yerinə yetirildi” effektini sevənlər üçün uyğundur.

Bütün borcları kiçikdən böyüyə doğru sıralayırsınız. Hər birinə minimal ödəniş edirsiniz, bütün əlavə vəsaiti isə ən kiçik borcun tam bağlanmasına yönəldirsiniz. O bağlandıqdan sonra növbəti kiçiyə keçirsiniz.

Üstünlükləri:

1. Görünən və motivasiyaedici irəliləyiş.
2. Siyahı qısaldıqca motivasiya artır.
   
   

Çatışmazlıqları:

1. Tez-tez daha baha başa gəlir. Kiçik, lakin aşağı faizli kreditləri bağlayarkən, böyük və yüksək faizli borc faiz yığmağa davam edir.
   
   

Mif: Kiçik borcları bağlamaq daha sərfəlidir.
Həqiqət: Ən yüksək faizli borcu bağlamaq daha sərfəlidir.

Metod 2: Bərabər paylama — nizam sevənlər üçün

Burada favorit yoxdur, emosional seçim də yoxdur.
Bütün borclara minimal ödəniş edilir, qalan vəsait isə bərabər şəkildə bölünür.

Üstünlükləri:

1. Tam nəzarət, tələskənlik yoxdur.
2. Orta səviyyədə qənaət: nə ən yaxşı, nə də ən zəif variant.
   
   

Çatışmazlıqları:

1. İrəliləyiş açıq görünmür.
2. Prosesi monoton hiss etdirə bilər.
   
   

Metod 3: “Qar uçqunu” — təmiz məntiq və maksimal fayda

Borclar faiz dərəcəsinə görə sıralanır: ən yüksəkdən ən aşağıya. Azad vəsait birinci növbədə ən yüksək faizli borcun bağlanmasına yönəldilir, digər borclara isə minimal ödəniş edilir.

Üstünlükləri:

1. Ümumi faiz yükü minimal olur.
2. Ən rasional strategiyadır.
   
   

Çatışmazlıqları:

1. “Sürətli nəticə” istəyənlər üçün motivasiya çətin ola bilər.
2. Əgər ən yüksək faizli borc böyükdürsə, ilk uğur gec gəlir.
   
   

Bu metod “qar topası” ilə müqayisədə bəzən 15–20% qənaət təmin edir. Bu, bankın deyil — sizin pulunuzdur.

Metod 4: Optimallaşdırma — ciddiyyət və dəqiqliyi sevənlər üçün

Ən inkişaf etmiş variantdır.
Burada faizlər, müddətlər, əvvəlcədən bağlamaya görə cərimələr, ödəniş dəyişiklikləri kimi bütün parametrlər nəzərə alınır. Bəzən göründüyü kimi, hansısa krediti tez bağlamaq üçün digərində cərimə ödəmək belə sərfəli ola bilər.

Kimlər üçün uyğundur:

1. Excel həvəskarları üçün.
2. Mütəxəssis dəstəyi almağa hazır olanlar üçün.
3. Çoxsaylı kreditləri olan və maksimal dəqiqlik istəyən şəxslər üçün.
   
   

Əksər hallarda əvvəlki üç metod kifayətdir, xüsusilə də “uçqun”.

Kömək lazımdırsa — qanuni alətlər mövcuddur

Refinanslaşdırma

Daha aşağı faizli bir yeni kredit əvvəlkiləri bağlayır.
Faiz yükü azalır, qarışıqlıq da aradan qalxır. Amma yeni “dairəvi tələyə” düşməmək vacibdir.

Restrukturizasiya

Bankınıza müraciət edib gəlirin müvəqqəti azaldığını izah etmək olar. Bəzən banklar ödənişləri azaltmağa və ya müddəti artırmağa razılıq verirlər.

Kredit tətilləri

Müəyyən hallarda ödənişlərə müvəqqəti fasilə. Borcun silinməsi deyil, lakin real nəfəsdirmədir.

Fiziki şəxsin müflisləşməsi

Ən son addımdır. Borclar silinir, lakin sərt məhdudiyyətlər tətbiq olunur. Bu yol ancaq tam çıxılmaz vəziyyətdə nəzərdən keçirilməlidir.

Hansını seçməli?

• Sürətli nəticə lazımdır? — Qar topası.

• Sakitlik və nizam istəyirsiniz? — Bərabər paylama.

• Maksimum qənaət axtarırsınız? — Qar uçqunu.

• Dəqiqlik və hesablamaları sevirsiniz? — Optimallaşdırma.

Nəticə

Borc — nə hökm, nə də dünyanın sonudur. Bu, ardıcıl və şüurlu şəkildə həll olunan iqtisadi tapşırıqdır.
Nə qədər tez hərəkətə başlasanız, faizlər də bir o qədər tez sizin xeyrinizə işləməyə başlayacaq.