Azərbaycanda resurslara qənaət: artan tariflər və yaşıl gələcək arasında

Kommunal ödənişlər Azərbaycanda ailə büdcəsi xərclərinin əhəmiyyətli hissəsini təşkil edir. Orta hesabla bu məqsədlərə gəlirin təxminən 15%-i sərf olunur, paytaxtda isə bu göstərici daha da yüksək ola bilər. Eyni zamanda, ölkə mühüm keçid dövründən keçir: bir tərəfdən tariflərin planlı şəkildə tənzimlənməsi aparılır, digər tərəfdən isə uzunmüddətli perspektivdə resurs istehlakına yanaşmanı dəyişə biləcək iddialı bərpa olunan enerji layihələri həyata keçirilir.

Regional disbalans və stimullaşdırıcı tədbirlər

Statistika resurs istehlakında ciddi disbalans olduğunu göstərir. Ölkə əhalisinin təxminən 23%-nin yaşadığı Bakı ümumi qaz istehlakının 36%-ni, elektrik enerjisinin isə 42%-ni təşkil edir. Eyni zamanda bir çox regionlar, xüsusilə də sərhədyanı kəndlər əhali axınının azalması ilə üzləşirlər.

Bu problemi həll etmək üçün qanunvericilik səviyyəsində sərhədyanı yaşayış məntəqələrində qaz, elektrik və su tariflərinin üç dəfə azaldılması təşəbbüsü müzakirə olunur. Məqsəd — əhalinin həmin ərazilərə köçünü stimullaşdırmaq, paytaxtın yükünü azaltmaq və regional iqtisadiyyatı canlandırmaqdır.

Ekspertlərin fikrincə, kommunal xərclərin azaldılması kiçik biznesin dəstəklənməsi, inzibati prosedurların sadələşdirilməsi və yeni iş yerlərinin yaradılmasını əhatə edən kompleks proqramın tərkib hissəsi olmalıdır.

Cari tariflər və nəzərdə tutulan dəyişikliklər

2025-ci ilin əvvəlindən etibarən ölkədə kommunal xidmətlər üzrə yenilənmiş tariflər qüvvəyə minib. Artım diferensial yanaşma ilə, istehlak həcmləri nəzərə alınmaqla tətbiq edilib:

Təbii qaz:

Əksər abonentlər üçün (təxminən 48%) tarif artımı minimaldır — kubmetr üçün 0,5 qəpik. Bu isə aylıq ödənişin orta hesabla 32 qəpik artması deməkdir. Daha çox hiss olunan artım illik istehlakı 2500 m³-dən çox olan abonentlər üçündür.

Elektrik enerjisi:

İstehlakçıların əsas hissəsi (65%) hesablarında cüzi artım görəcək — orta hesabla ayda 45 qəpik. 300 kVt·s-dan çox aylıq istehlakı olan ev təsərrüfatları üçün artım daha nəzərəçarpandır.

Xüsusi diqqət çəkən məqamlardan biri də 2028-ci ildən etibarən qaz və elektrik tariflərinə sabit komponentin əlavə edilməsi ilə bağlı qanunvericilik təşəbbüsüdür. İstehlakdan asılı olmayan bu ödəniş infrastrukturun saxlanması ilə bağlı xərclərin kompensasiyasına yönələcək. İqtisadçılar qeyd edirlər ki, belə bir addım xüsusilə boş qalan mənzillərin sahibləri üçün əlavə maliyyə yükü yarada bilər.

Yaşıl enerji üzrə strateji kurs

Tarif tənzimlənməsi ilə paralel olaraq, Azərbaycan bərpa olunan enerji mənbələrinin inkişafını fəal şəkildə genişləndirir. Ölkənin potensialı böyükdür: quruda 135 GVt, dənizdə isə 157 GVt texniki imkan mövcuddur.

Beynəlxalq investorlarla birgə genişmiqyaslı layihələr icra olunur — Cəbrayılda “Şəfəq” günəş elektrik stansiyası, “Xızı-Abşeron” külək parkı, eləcə də Biləsuvar və Neftçalada günəş stansiyalarının tikintisi. Məqsəd — 2030-cu ilə qədər bərpa olunan enerjinin elektrik generasiyası üzrə quraşdırılmış gücdəki payını 30%-ə çatdırmaqdır. Yaşıl energetikanın inkişafı təkcə ixrac potensialını artırmır, həm də gələcəkdə ənənəvi yanacağa asılılığın azalması hesabına daxili tariflərin sabitləşməsinə töhfə verə bilər.

Rasionallıq və qənaət üçün praktiki tədbirlər

Mövcud şəraitdə resurslardan səmərəli istifadə xərclərin optimallaşdırılmasının təsirli yollarından biri olaraq qalır. Effektiv addımlar aşağıdakılardır:

1. “Parazit istehlak”ın azaldılması: istifadə olunmayan elektrik cihazlarının (şarj cihazları, gözləmə rejimində olan televizorlar və s.) tamamilə şəbəkədən ayrılması hesabların 10–15% azalmasına səbəb ola bilər.
2. İşıqlandırmanın modernləşdirilməsi: köhnə lampaların LED lampalarla əvəz edilməsi uzunmüddətli enerji qənaəti yaradır.
3. Məişət texnikasından optimal istifadə: paltaryuyan və qabyuyan maşınların tam yüklə işə salınması, soyuducunun düzgün yerləşdirilməsi, iqtisadi rejimlərin tətbiqi.
4. Suya qənaət: kranlara aeratorların quraşdırılması, vannadan çox duşdan istifadə olunması, sızmaların aradan qaldırılması.
5. Qazdan səmərəli istifadə: qapaqlı və düzgün ölçülü qazanlarda bişirmə, yalnız lazım olan su miqdarının qızdırılması, otaqların temperaturunun optimal saxlanması.
   
   

Beləliklə, Azərbaycanda kommunal xidmətlərlə bağlı vəziyyət qısamüddətli tarif tənzimlənməsi, uzunmüddətli yaşıl enerji strategiyası və balanslaşdırılmış regional inkişaf tədbirlərini birləşdirən kompleks yanaşma ilə xarakterizə olunur.

Resursların şüurlu şəkildə istifadə olunması iqtisadi amillərin ailə büdcəsinə təsirini yumşaltmağa imkan verən bu sistemin mühüm tərkib hissəsidir.