Sevgi və qanun: Azərbaycanda nikahın müasir qeydiyyatı

Bəzi cütlüklər nikahı mümkün qədər tez rəsmiləşdirməyə çalışır və bəzən gözlənilməz addımlar atırlar. Məsələn, bir cütlük prosesi sürətləndirmək məqsədilə VVAQ orqanına qeyri-standart sənədlər təqdim etmişdir. Digər bir cütlük isə qohumluq əlaqələrinin olmadığını rəsmi şəkildə sübut etmək üçün nənənin doğum haqqında şəhadətnaməsini tam üç ay ərzində toplamışdır. Üçüncü qrup isə müasir texnologiyalardan yararlanaraq nikahı birbaşa smartfon tətbiqi vasitəsilə rəsmiləşdirmişdir. Bu gün Azərbaycanda nikahın qeydiyyatı ənənə ilə rəqəmsal imkanların sintezini əks etdirir: burada hüquqi qayda və texnologiya yanaşı addımlayır.

Azərbaycan — odlar, xalçalar və… artıq divandan qalxmadan qeydiyyata alına bilən nikahlar ölkəsidir. Dövlət, görünür, nəhayət anlayıb ki, sevgi gözləmir; xüsusən də sənədlər dənizində boğulmaq Xəzərdə boğulmaqdan daha tez baş verə bilər.

“Məhkəmə zalından” (daha doğrusu, VVAQ-dan) spoylerlər:

1. Rəqəmlər: nikahın qeydiyyatı — 10 manat, tibbi müayinələr üçün 14 gün və tətbiqdə cəmi 1 klik. Romantika? Əlbəttə!
2. Paradoks: prosedur nə qədər sadələşirsə, nikaha girən cütlüklərin sayı bir o qədər azalır. Statistika nikahların sayında enişdən xəbər verir. Görünür, “ay, sadəcə VVAQ-a çata bilmədik” bəhanəsi də aradan qalxıb.
3. İroniya: rəqəmsal imza ilə ailə qurmaq üçün ən real “kvest”dən — tibbi müayinədən keçməli olacaqsınız. Dövlət sizin bal ayı planlarınızı qurduğunuz vaxtda genetik sağlamlığınızın keşiyində dayanır.
   
   

Rəqəmsal imzalar dövründə sevgi

O dövrlər artıq geridə qalıb ki, nikah ailələr arasında razılaşma, böyük plov qazanı və gur xalq melodiyaları ilə möhkəmləndirilirdi. Bu gün toyun əsas “rejissoru” mygov sistemidir, bəy və gəlinin ilk rəqsi isə smartfon ekranı üzərində baş barmağın hərəkəti ilə başlayır.

Prosedur o qədər sadələşib ki, sanki klassik bürokratik epopeyanın pərəstişkarlarını təhqir edir.

ADDIM 1: Tibbi müayinə, yaxud “Sevgi sağlam olmalıdır”.
Alqoritmlər sizin ittifaqı təsdiqləməzdən əvvəl həkimlər sözünü deməlidir. Məcburi tibbi müayinə “xoşbəxt ailə həyatı” səviyyəsinə keçməzdən əvvəl son boss kimidir. 14 gün sonra qan analizləriniz müəmmalı şəkildə sistemdə peyda olur və siz rəqəmsal “icazə” əldə edirsiniz. Heç bir zərf, heç bir kağız arayış — yalnız soyuq bitlər və baytlar. Dövlət baxımından, əlbəttə ki, ideal uyğunluq.

ADDIM 2: Rəqəmsal evlilik təklifi.
Mygov tətbiqini açırsınız. “Həyat hadisələri” → “Ailə qurulması”. Sims oyunundakı tapşırığı xatırlatmırmı? Tərəflərdən biri müraciəti başladır, sistem tibbi “nailiyyətləri” yoxlayır və FİN ilə təsdiq kodu olan ekran açılır. Bu kodu tərəf müqabilinizə göndərirsiniz. Müasir dövrdə “Mənimlə evlənərsənmi?” sualının analoqu budur.
Kod daxil edilirsə — siz artıq nişanlısınız. Azərbaycan üsulu ilə.

ADDIM 3: Soyad, ödəniş və 30 günlük düşünmə müddəti.
Ümumi soyadı seçirsiniz (və ya hər kəs öz soyadını saxlayır — təşəkkürlər, gender bərabərliyi!), şəhadətnaməni hansı ASAN və ya VVAQ orqanından almaq istədiyinizi qeyd edirsiniz. Dövlət rüsumunu ödəyirsiniz — cəmi 10 manat (yaxşı bir gül dəstəsindən də ucuz). Və ən qəribə mərhələ başlayır: bir aylıq gözləmə. Bu müddət ərzində insan yüz dəfə fikrini dəyişə, pərdələrin rəngi üstündə mübahisə edib barışa bilər. Əvvəllər bu vaxt “hissləri yoxlamaq” üçün idi, indi isə — internet bağlantısının sabitliyini.

ADDIM 4: Münasibətlərin “kristalı”.
30 gün sonra (və ya hamiləlik, ezamiyyət kimi əsaslı səbəblər varsa, daha tez) tətbiq xəbər verir: status — “Tamamlandı”. Seçilmiş mərkəzə gedir və sadəcə kağız deyil, bir rəmz alırsınız — nikah haqqında şəhadətnamə. Onun rəqəmsal surəti isə profilinizdə əbədi qalır. Təbriklər, siz artıq “oyundasınız”.

Daha tez olar? Təcili nikah

Həyat planlara düzəliş edir. Bir ay gözləmək mümkün deyilsə, dövlət anlayış göstərməyə hazırdır. Sürətləndirilmiş qeydiyyat üçün əsaslı səbəblərin siyahısı əsl melodrama ssenarisidir:

1. Uzunmüddətli ezamiyyət (sevgi bütün yataqları gəzməyi gözləmir).
2. Hərbi xidmətə çağırış (seviləni Vətənə yola salmazdan əvvəl).
   
   

Bu hallarda nikah müraciət günü qeydiyyata alına bilər. Bürokratiya real hisslər qarşısında geri çəkilir. Yaxud düzgün təqdim olunmuş arayış qarşısında.

Sevgi dənizində gizli qayalar

Rəqəmsal rahatlıqla yanaşı, nəzarət də güclənib.

1. Qohum nikahlarına qadağa.
   1 iyul 2025-ci ildən etibarən Azərbaycanda əmioğlu–əmigızı və xalaoğlu–xalagızı nikahları rəsmi şəkildə qadağan edilib. Dövlət genofondu qorumağa superqəhrəman qətiyyəti ilə girişib. Ədliyyə Nazirliyinin sistemi sizin köklərinizi yoxlayacaq. Alınmazsa — valideynlərinizin doğum haqqında şəhadətnamələri tələb olunacaq. Bu sənədlərin axtarışı maraqlı, lakin gərgin genealogiya araşdırmasına çevrilə bilər. “Siz doğrudan da qohum deyilsiniz?” sualını artıq qohumlar yox, alqoritmlər verir.
2. Xarici vətəndaşla nikah.
   Başqa ölkənin vətəndaşına aşiq olmusunuz? Əla. Lakin əgər o, Azərbaycanda qanunsuz yaşayırsa — nikah qeydə alınmayacaq. Sevgi yalnız qarşılıqlı deyil, həm də hüquqi olmalıdır. Ərizəyə tərəfdaşın ölkədə qanuni qalmasını təsdiqləyən sənəd əlavə edilməlidir. Romantika miqrasiya xidməti ilə üz-üzə gəlir.

Offline hələ də aktualdır

Rəqəmsallaşma ənənəpərəstlər üçün hökm deyil. VVAQ, ASAN və ya (xaricdə yaşayan vətəndaşlar üçün) konsulluq vasitəsilə klassik yol saxlanılıb.

Lazım olacaq:

1. Pasportlar
2. Nikahda olmama haqqında arayış
3. Tibbi arayışlar (kağız formada da mümkündür)
4. İki şahid
   
   

Və bəli, nikah hələ də təntənəli şəraitdə qeydiyyata alınır. Texnologiya diz titrəməsini və “ər-arvad elan edildiyiniz” anı əvəz edə bilməz.

Ənənə və texnologiyanın toqquşması

Bəs Azərbaycanda nikahı necə qeydiyyatdan keçirməli? Cavab sadədir: seçim sizindir. İki smartfon arasında bağlanan sürətli rəqəmsal ittifaq, yoxsa nikah sarayında keçirilən təntənəli mərasim?

Azərbaycan insan həyatının ən mühüm proseslərindən birini sadələşdirmək üçün tərəqqiyə mərc edib. Mygov tətbiqi minillik ənənəni yeni rəqəmsal landşafta yerləşdirmək cəhdidir. Bu model işləyəcəkmi? Statistika hələ susur. Amma bir şey dəqiqdir: tibbi müayinədən, Mygov sistemindən və ulu nənələrin doğum şəhadətnamələrinin axtarışından keçmiş sevgi — dəyərli sevgidir.

Nəhayət, əsas məsələ nikahı necə qeydiyyatdan keçirməyiniz deyil, onu necə yaşayacağınızdır. Hətta hər şey tətbiqdə təsdiq kodu ilə başlamış olsa belə.